Als het leven tegen zit

De gangbare psychologie verwijst voor de oorzaak van verdriet en pijn naar het verleden. Naar de jeugd en naar de rol van ouders. Maar angst, wanhoop en depressies nemen in deze tijd in hoog tempo toe. Volgens de Amerikaanse psychotherapeut Miriam Greenspan is er meer aan de hand. Steeds meer mensen lijden onder de toenemende dreiging in de wereld: wij leven in de wereld en de wereld leeft in ons. De genezing van de wereld begint bij het toelaten van onze duistere emoties.


Als psychotherapeut luister ik al ongeveer dertig jaar naar verhalen over pijn. De meeste mensen die voor gesprekstherapie komen, schamen zich voor hun pijn. Ze menen dat ze lijden vanwege een diepgaand tekort dat het gevolg is van de slechte wijze waarop ze als kind zijn opgevoed en dat de therapie dit gebrek en hun negatieve gevoelens zal wegnemen, hopelijk voorgoed. De conventionele psychologie is grotendeels verantwoordelijk voor dergelijke ideeën. Dit verklaart waarom therapeuten altijd vragen naar het verband tussen de pijn van de patiënt en het gezin waarin hij opgroeide. Ze vragen echter bijna nooit: hoe staat uw lijden in verband met de wereld? Onze wereld is enerzijds een plaats van schoonheid en wonderen, maar anderzijds een plaats van onvoorstelbare vrees, ecologische verwoesting en een verbijsterende mate van voortdurende collectieve angst. Toenemend geweld en de dreiging van oorlog bevestigen dagelijks dat we in angst leven. De wanhoop over de vraag of veiligheid en vrijheid van angst op militaire wijze te realiseren zijn, knaagt aan onze mondiale psyche. In deze context zijn de duistere emoties van verdriet, angst en wanhoop onwelkome gasten in ons bewustzijn. Dit zal in de nabije toekomst niet veranderen.
Psychotherapeuten zien het gezamenlijk lijden van deze tijd: mensen met depressies en zelfmoordneigingen, mensen die psychisch verdoofd zijn, mensen met concentratiestoornissen, relatieproblemen, meervoudige verslavingen, spirituele verwondingen: mannen, vrouwen en kinderen die bij ons komen voor hulp en genezing. In steeds toenemende mate en op steeds jongere leeftijd kunnen mensen niet slapen zonder slaapmiddelen, niet werken zonder Prozac, niet leven zonder alcohol, nicotine of heroïne of zonder het eindeloze assortiment technische speeltjes. Geneesmiddelen voor stemmingsverbetering, die vroeger uitsluitend in de gesloten afdelingen van psychiatrische ziekenhuizen werden gebruikt, vormen nu een algemeen bekend begrip. Hoeveel mensen hebben er niet van Prozac gehoord? Of gebruiken het? Woorden zoals serotoninetekort maken tegenwoordig deel uit van het alledaagse spraakgebruik. Dit weerspiegelt het beperkte inzicht van onze cultuur in de vraag waarom we zo depressief zijn.
In de psychiatrie worden diagnoses gesteld van deze problemen en worden ze behandeld alsof het uitsluitend om kleine narcistische geïsoleerde individuen gaat die in de ruimte ronddrijven zonder enige relatie met het sociale universum of met de aarde waarop wij leven. Niet één van de naar schatting 360 diagnoses van de 'bijbel' van de psychopathologie legt enig verband tussen onze emotionele stoornissen en de toestand in de wereld. In plaats daarvan wordt het menselijk lijden in de conventionele psychologie en psychiatrie gereduceerd tot een enorme hoeveelheid ziektebeelden en wordt de gestage toename van deze 'mentale stoornissen' in onze tijd gedocumenteerd. Deze statistieken vertellen ons dat wereldwijd ongeveer 100 miljoen mensen aan depressies lijden en dat elke volgende generatie depressiever is dan de vorige. Miljoenen mensen krijgen te horen dat ze aan één of meer fobieën of aan ernstige angststoornissen lijden. Steeds meer kinderen op steeds jongere leeftijd krijgen te horen dat zij aan geestelijke stoornissen lijden die ooit uitsluitend voor volwassenen waren gereserveerd.